ارزیابی پایداری زمین‌شناختی فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) با استفاده از سری زمانی تداخل‌سنجی راداری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

فرونشست زمین به‌عنوان یکی از مخاطرات محیطی، تهدیدی جدی برای پایداری زیرساخت‌های حیاتی، به‌ویژه فرودگاه‌ها، محسوب می‌شود. حساسیت بالای باندهای پروازی نسبت به تغییرشکل‌های میلی‌متری، ضرورت پایش دقیق و پیوسته‌ی این پدیده را دوچندان می‌سازد. در این پژوهش، الگوی مکانی- زمانی فرونشست زمین در محدوده‌ی فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) تهران با استفاده از تحلیل سری زمانی داده‌های تداخل‌سنجی راداری و الگوریتم خط‌مبنای کوتاه (SBAS-InSAR) مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، مجموعه‌ای از ۴۷ تصویر راداری مربوط به بازه‌ی زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ پردازش شد و نرخ‌های جابه‌جایی سطح زمین در راستای دید سنجنده، استخراج گردید. نتایج نشان داد که فرونشست زمین در منطقه، رفتاری ناهمگن و موضعی دارد؛ به‌طوری‌که بیش‌ترین نرخ‌های فرونشست در نیمه‌ی شرقی منطقه و در پیرامون زیرساخت‌های فرودگاهی مشاهده می‌شود؛ در حالی‌که بخش‌های غربی، از ثبات نسبی برخوردارند. بررسی اختصاصی باندهای پروازی، بیانگر وقوع نشست‌های نامتقارن با نرخ‌هایی تا حدود 5 سانتی‌متر در سال است که طی دوره‌ی پنج‌ساله به فرونشست تجمعی قابل‌توجهی منجر شده‌است. تحلیل مسیرهای تردد هواپیماها نیز ناپایداری موضعی و رفتار نامنظم ارتفاعی را، به‌ویژه در باند اصلی پرواز، تأیید می‌کند. نتایج این پژوهش کارایی بالای روش SBAS-InSAR را در پایش مستمر تغییرشکل زمین نشان داده و بر ضرورت به‌کارگیری این رویکرد در مدیریت ریسک و نگهداشت پیشگیرانه‌ی زیرساخت‌های حساس فرودگاهی، تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. .  منابع و مراجع

    1. آریانفر، ف. دزواره، ق. (1403) "تحلیل فرونشست زمین به دلیل برداشت آب از آبخوان های دشت تهران–کرج"، دومین کنفرانس ملی و اولین کنفرانس بین‌المللی چالش‌های محیط زیست: صنعت و معدن سبز، تهران
    2. اسدی، م.، گنجائیان، ح.، جاودانی، م. و قادری حسب، م. (1400) "ارزیابی ارتباط بین عوامل طبیعی و میزان فرونشست در دشت ایوانکی با استفاده از تصاویر رادار"، هیدروژئولوژی، سال 6، شماره 1.
    3. اسفندیاری درآباد، م.، نظری گزیک، ز. (1404)." پایش و ارزیابی میزان فرونشست شهر طرقبه با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری". جغرافیا و روابط انسانی، 8(1)، 69–84.
    4. تورانی، م.، آق‌آتابای، ا.، روستایی، م.، مه‌آسا، ن. (1397). "مطالعه فرونشست در شهر گرگان با استفاده از روش تداخل‌سنجی راداری". آمایش جغرافیایی فضا، 8(27)، 117–128.
    5. پاکدامن، م. المدرسی، س. سرکارگر اردکانی، ع. (1393) “آشکارسازی ابعاد فرونشست فرودگاه امام خمینی (ره) با استفاده از روش تداخل سنجی راداری”، همایش ملی کاربرد مدل های پیشرفته تحلیل فضایی (سنجش‌ازدور و GIS) در آمایش سرزمین، 5 اسفند، یزد.
    6. پروازی، م. (1398) "بررسی مکان یابی فرودگاه امام خمینی (ره) با توجه به مطالعات اقلیمی براساس فرایند تحلیلی سلسله مراتبی AHP"، نشریه علوم جغرافیایی (جغرافیای کاربردی)، سال 15، شماره 31، 128-139.
    7. شفیعی، م.، مختاری، ع.، لیلاگلی، م.، احمدی، ا.، زندی، ع. (1399). "بررسی فرونشست آبخوان دشت نورآباد با استفاده از روش تداخل‌سنجی راداری". پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، 8(4)، 93–111.

    8 . رنجبر باروق، م.، فتح‌اله‌زاده، ع. (1401). "بررسی فرونشست زمین با استفاده از سری زمانی تصاویر راداری (مطالعه موردی: کلان‌شهر کرج)". پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، 10(4)، 138–155.

     

    9 . حقیقت‌مهر، م.، ولدان زوج، ع.، تاجیک، ج.، جباری، م.، صاحبی، م.، اسلامی، م.، گنجیان، م.، دهقانی، ع. (1391). "تحلیل سری زمانی فرونشست هشتگرد با استفاده از روش تداخل‌سنجی راداری و سامانه موقعیت‌یابی جهانی". فصلنامه علمی علوم زمین، 22(85)، 105–114.

    1. صدری‌کیا، م.، کاظمی‌پور، ع. (1404). "ارزیابی فرونشست زمین با استفاده از سری زمانی تداخل‌سنجی راداری و تحلیل‌های مکانی". جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(90)، 188–209.
    2. نرگس، ف. ا.، مهدی، آ. ه. و عباس، ب. (1397) " بررسی فرونشست زمین در اثر استخراج مواد نفتی با استفاده از روش تداخل سنجی رادار"، نشریه اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، سال27، شماره105.
    3. Zhang, Y., et al. (2023) “Correlation between Subway Infrastructure Development and Land Subsidence in Shanghai: A Time-Series Analysis”, Tunnelling and Underground Space Technology, 131, 104-118.
    4. Bagheri‑Gavkosh, M.، Hosseini, S. M.، Ataie‑Ashtiani, B.، Sohani, Y.، Ebrahimian, H.، Morovat, F.، Ashrafi, S. (2021)، Land subsidence: A global challenge، Science of The Total Environment, 778, 146193.
    5. Singhroy, V., Li, J., & Charbonneau, F. (2015). High resolution rapid revisit InSAR monitoring of surface deformation. Canadian Journal of Remote Sensing, 41(5), 458–472.
    6. Karamvasis, K., & Karathanassi, V. (2020). Performance analysis of open source time series InSAR methods. Remote Sensing, 12(9), 1380.
    7. Cormick, J. (2019). Land subsidence detection and monitoring using InSAR in Australia. University of Southern Queensland.
    8. Sarker, M. S., Kamal, A. M., Rahman, M. Z., & Fahim, A. K. F. (2024). Land subsidence monitoring using InSAR technique in the southwestern region of Bangladesh. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 15(1).
    9. Mao, W., et al. (2022). Quality inspection of surface deformation monitoring results based on PS‑InSAR technology. ISPRS Annals, 3, 597–602.

    19.Ye Xinyu, Zhang Jiali, Zhang Sheng, Yu Qian, Chen Jie, The deformation prediction for airport concrete runway under aircraft loading with localized settlement in subsoil: a closed-form solution, Transportation Geotechnics, Volume 55, 2025, 101681, ISSN 2214-3912, https://doi.org/10.1016/j.trgeo.2025.101681

    1. Ruochong Yang, Chong Zhan, Long Sun, Chenguang Shi, Yulou Fan, You Wu, Jun Yang, Hongbo Liu, Modelling the reflective cracking features of asphalt overlay for airport runway under temperature and airplane load coupling factors, Construction and Building Materials, Volume 451, 2024, 138774, ISSN 0950-0618, https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2024.138774
    2. Pirouzi, A., Eslami, A. Ground subsidence in plains around Tehran: site survey, records compilation and analysis. Geo-Engineering 8, 30 (2017). https://doi.org/10.1186/s40703-017-0069-4
    3. Haghshenas Haghighi M, Motagh M. Uncovering the impacts of depleting aquifers: A remote sensing analysis of land subsidence in Iran. Sci Adv. 2024 May 10;10(19):eadk3039. doi: 10.1126/sciadv.adk3039. Epub 2024 May 10. PMID: 38728396; PMCID: PMC11086625.
    4. Dasho, O., & Shirzaei, M. (2025). Sinking airports: A glance at the state of US transport infrastructure. Earth and Space Science, 12, e2025EA004433. https://doi.org/10.1029/2025EA004433