تاثیر عوامل ژئوپلیتیکی بر امنیت مرزها (مطالعه موردی؛ مرزهای بین المللی استان خراسان شمالی)

چکیده
مقاله پیش رو با بهره‌گیری از روش توصیفی– تحلیلی و تکیه بر داده‌های عینی – تاریخی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و فضای مجازی نشان می‌دهد طی سال‌های اخیر عوامل ژئوپلیتیکی به عنوان تأثیرگذارترین عامل‌ها بر امنیت مرزهای بین المللی کشورها شناخته‌شده‌اند و به عنوان پارامترهایی مد نظر سیاسیون و محققین بوده‌اند.
مرز بین المللی، اساسا با هدف تعیین حد خارجی سرزمین یک دولت ایجاد شده و از این رو، مرزها مشخص کننده محدوده حاکمیت دولت بر مردم و منابع تحت نفوذ آن هستند و قلمروای را که دولت می تواند قوانین آن را به اجرا گذارد، تعیین می کنند. استان خراسان شمالی نیز دارای 301 کیلومتر مرز بین المللی با کشور جمهوری ترکمنستان بوده که از آن، 45 کیلومتر مرز آبی همان مسیر رودخانه سومبار و 256 کیلومتر نیز مسیر کوهستانی و دشت می باشد.
یکی از موضوعات مهم در مورد مرزهای بین المللی نقش و کارکردهای مختلف مرز و عوامل ژئوپلیتیکی موثر بر آنها است. کارکرد مختلف مرزهای بین المللی را می توان در قالب دو گروه طبقه بندی کرد: 1)کارکرد دفاعی- امنیتی 2)کارکرد ارتباطی- تجاری. مهمترین عوامل ژئوپولیتیکی مؤثر بر کارکرد مرزهای بین المللی استان خراسان شمالی عبارتند از:
نظامهای سیاسی کشورهای همسایه در دو سوی مرز و نوع نگرش کشورهای همسایه نسبت به یکدیگر؛
پیمانهای سیاسی- نظامی کشورهای هم مرز با قدرتهای فرامنطقه ای؛
نوع نگرش و رفتار حکومتها نسبت به مرز؛
ویژگیهای اقتصادی مرزنشینان دو سوی مرز؛
اقلیت های قومی، مذهبی، زبانی و مرز؛
ذخایر و منابع طبیعی موجود در منطقه مرزی؛
ثبات یا بی ثباتی سیاسی در کشور های همسایه و مرز.
     ضمنا تهدیدهای امنیتی در این منطقه را می توان بر اساس منشا شکل گیری تهدید در سه سطح جداگانه دسته بندی نمود که شامل تهدیدهای امنیتی با منشا داخلی، تهدیدهای امنیتی با منشا مرزی و تهدیدهای امنیتی با منشا خارجی(فرامنطقه ای) می باشد.
     این مقاله با توجه به رویکرد جغرافیایی آن، در تلاش است که علاوه بر بررسی نقش و کارکرد های مختلف مرز و عوامل ژئوپلیتیکی موثر بر آنها، چالش ها و مشکلات مربوط به این حوزه را بازشماری نموده و به سؤال اصلی این تحقیق که «عوامل ژئوپلتیکی بر امنیت مرزهای خراسان شمالی چه تاثیری دارند؟» پاسخ دهد و در ادامه راهکارهایی ارائه‌شده که در متن بررسی خواهیم کرد.